Wypalenie zawodowe wśród nauczycieli w Polsce
Wypalenie zawodowe nauczyciela to jedno z największych wyzwań współczesnej edukacji. Choć większość nauczycieli deklaruje wysokie zaangażowanie i poczucie sensu swojej pracy, najnowsze statystyki dotyczące wypalenia zawodowego nauczycieli pokazują, że wielu z nich doświadcza przewlekłego stresu i wyczerpania. Poznaj wyniki ogólnopolskiego badania oraz dowiedz się, dlaczego dbanie o dobrostan psychiczny nauczycieli ma znaczenie dla całej społeczności szkolnej.
Spis treści:
Wypalenie zawodowe wśród nauczycieli w Polsce
Statystyczny polski nauczyciel a wypalenie zawodowe
Dlaczego dobrostan psychiczny nauczycieli jest tak ważny?
Wypalenie zawodowe wśród nauczycieli w Polsce
Praca nauczyciela to bardzo odpowiedzialne zajęcie, które kształtuje przyszłe pokolenia. Niestety, w Polsce coraz częściej obserwuje się zjawisko wypalenia zawodowego wśród nauczycieli, co stanowi istotne wyzwanie dla systemu oświaty.
Czym jest wypalenie zawodowe nauczyciela?
Wypalenie zawodowe nauczyciela jest następstwem przewlekłego stresu związanego z wykonywaną pracą. Zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób ICD-11, opracowaną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), wypalenie zawodowe nie jest klasyfikowane jako choroba, lecz jako syndrom związany z miejscem pracy. Obejmuje trzy podstawowe wymiary:
- uczucie wyczerpania lub braku energii,
- zwiększony dystans psychiczny do pracy lub cyniczne nastawienie do wykonywanych obowiązków,
- obniżone poczucie skuteczności zawodowej.
W zawodzie nauczyciela objawy te mogą wpływać nie tylko na samopoczucie i dobrostan psychiczny, ale także na jakość pracy oraz relacje z uczniami, rodzicami i współpracownikami.
Na początku 2023 roku przeprowadzono ogólnopolskie badanie dobrostanu nauczycieli, w którym wzięło udział ponad 7 tysięcy respondentów. Praca na modelu PERMA z psychologii pozytywnej obejmowała kompleksową diagnozę, uwzględniając składowe dobrostanu i złego samopoczucia. Pomiar obejmował pozytywne i negatywne emocje w pracy, zaangażowanie, relacje ze współpracownikami, poziom odczuwanej skuteczności, poczucie sensu, postrzegany stres oraz objawy wypalenia zawodowego.
Statystyczny polski nauczyciel a wypalenie zawodowe
To pracownik, dla którego praca ma sens i który wchodzi w nią z pełnym zaangażowaniem. Ponad 63% badanych odczuwa wysoki i bardzo wysoki sens pracy.
Nauczycielki i nauczyciele przejawiają bardzo wysoki poziom zaangażowania w pracę — zarówno ogólnego (62,89% respondentów), fizycznego (ponad 96%) oraz poznawczego (93,83%), a także wysoki poziom zaangażowania emocjonalnego (66,22% badanych).
Jednak równocześnie badania pokazują, że nauczyciel doświadcza też stresu, wypalenia zawodowego, negatywnych emocji i wyczerpania oraz boryka się z wymaganiami, które często przekraczają jego umiejętności radzenia sobie z nimi.
Poniższe statystyki dotyczące wypalenia zawodowego nauczycieli pochodzą z Ogólnopolskiego Badania Dobrostanu Zawodowego Nauczycieli z 2023 roku.
Wypalenie zawodowe nauczycieli – statystyki 2023
| Wynik badania | Odsetek badanych |
|---|---|
| Wysoki sens pracy | 63% |
| Wysokie zaangażowanie | 62,89% |
| Wysokie zaangażowanie fizyczne | ponad 96% |
| Wysokie zaangażowanie poznawcze | 93,83% |
| Wysokie zaangażowanie emocjonalne | 66,22% |
| Objawy wyczerpania | 67,5% |
| Brak poczucia sensu pracy | 57,3% |
| Wysoki poziom stresu | 52,5% |
| Objawy somatyczne | 56,2% |
Najwyższy poziom złego samopoczucia w pracy dotyczy wypalenia zawodowego i jego objawu, jakim jest wyczerpanie (opowiedziało tak 67,5% badanych), poczucia braku sensu pracy (57,3% respondentów) oraz odczuwanego stresu (52,5%). Co ciekawe, wtórne objawy wypalenia zawodowego, negatywny wpływ stresu (dystres) oraz objawy somatyczne (problemy ze snem, zamartwianie się, epizody lęku i napięcia) wskazało aż 56,2% ankietowanych.
Najbardziej dotkliwy element wypalenia zawodowego w grupie badanych to poczucie wyczerpania. Przejawia się ono m.in. brakiem energii na rozpoczęcie kolejnego dnia pracy, zmęczeniem w jego trakcie oraz uczuciem przytłaczającego wyczerpania po zakończeniu zajęć. Osoby pracujące w szkołach nie mogą lub nie potrafią efektywnie odpoczywać.
Badani doświadczają umiarkowanego poziomu zarówno pozytywnych, jak i negatywnych emocji, jednak obserwuje się statystycznie większą liczbę emocji pozytywnych w porównaniu do tych negatywnych. Jednakże, aby cieszyć się dobrym samopoczuciem, zadowoleniem z pracy czy być zmotywowanym do rozwoju ta przewaga jest zbyt mała.
Dlaczego dobrostan psychiczny nauczycieli jest tak ważny?
Dobrostan psychiczny nauczycieli wpływa nie tylko na ich zdrowie i satysfakcję zawodową, ale również na atmosferę panującą w szkole, relacje z uczniami oraz jakość procesu nauczania. Długotrwały przewlekły stres może prowadzić do pogorszenia jakości pracy, zwiększonej absencji oraz trudności w utrzymaniu wysokiego poziomu zaangażowania zawodowego. Dlatego działania wspierające nauczycieli są inwestycją w jakość edukacji.
Poszukiwanie rozwiązań
Autorzy badania rekomendują wdrożenie kilkunastu działań, które mają na celu zauważenie problemów współczesnych nauczycieli oraz pomoc w rozwiązywaniu istotnych kwestii tej grupy zawodowej zarówno na poziomie lokalnym, jak i systemowym.
Należą do nich m.in.: cykliczne monitorowanie pozytywnych i negatywnych elementów samopoczucia, kształtowanie atmosfery opartej na relacjach przez rozwijanie sieci kontaktów wewnątrz i na zewnątrz organizacji, motywowanie nauczycieli do aktywnego uczestnictwa w inicjatywach społecznych, wspierających tworzenie więzi, profilaktyka zdrowia fizycznego i psychicznego, promocja dbania o dobrostan oraz tworzenie sprzyjających warunków do komunikacji i współpracy (dyrekcja — nauczyciel — rodzic — uczeń).
Źródło: Raport z Ogólnopolskiego Badania Dobrostanu Zawodowego Nauczycieli „Jak nauczyciele czują się w swojej pracy”, Librus, marzec 2023r.
https://portal.librus.pl/artykuly/zaangazowani-nauczyciele-u-progu-wypalenia-raport-z-badania
FAQ
Czym jest wypalenie zawodowe nauczyciela?
Wypalenie zawodowe nauczyciela to syndrom wynikający z przewlekłego stresu zawodowego. Według klasyfikacji ICD-11 opracowanej przez WHO objawia się wyczerpaniem, obniżonym poczuciem skuteczności oraz narastającym dystansem do wykonywanej pracy.
Jakie są najnowsze statystyki dotyczące wypalenia zawodowego nauczycieli?
Ogólnopolskie badanie dobrostanu nauczycieli pokazuje, że 67,5% badanych doświadcza wyczerpania, 57,3% odczuwa spadek poczucia sensu pracy, a 52,5% deklaruje wysoki poziom stresu.
Jakie są objawy wypalenia zawodowego nauczyciela?
Najczęściej pojawiają się przewlekłe zmęczenie, brak energii, trudności z regeneracją, problemy ze snem, spadek motywacji oraz zwiększona podatność na stres.
Czy wypaleniu zawodowemu można zapobiegać?
Ryzyko wypalenia można ograniczać poprzez dbanie o dobrostan psychiczny, rozwijanie kompetencji radzenia sobie ze stresem, budowanie wspierających relacji w miejscu pracy oraz zapewnienie odpowiednich warunków do odpoczynku i regeneracji.
Zadbaj o dobrostan swój i swojej klasy
Wspieranie dobrostanu psychicznego nauczycieli to inwestycja w lepszą atmosferę w szkole, skuteczniejsze nauczanie i rozwój uczniów. Dołącz do Akademii Dobrej Energii i skorzystaj z bezpłatnych materiałów, webinarów oraz inspiracji, które pomogą rozwijać kompetencje społeczno-emocjonalne dzieci, budować odporność psychiczną i tworzyć środowisko sprzyjające dobrostanowi całej społeczności szkolnej.
Powiązane artykuły
