Czym jest różnorodność biologiczna?

Na naszej planecie zidentyfikowano i opisano zaledwie ok. 2 milionów gatunków organizmów, choć szacuje się, że żyje ich tu przypuszczalnie aż około 10 milionów[1]. Co więcej, obecnie ok. 1 milion gatunków zwierząt i roślin jest zagrożonych wyginięciem.[2] Statystki nie napawają optymizmem, stąd stałe działania ONZ na rzecz bioróżnorodności i ochrony różnych gatunków organizmów.

Sam termin „różnorodność biologiczna” (datowany na 1985 rok) odnosi się przede wszystkim do różnorodności życia na Ziemi i naturalnych wzorców, które ono tworzy[3]. Bioróżnorodność to:

• szczególna wartość przyrody,
• mnogość i rozmaitość form życia na świecie,
• podstawa do przetrwania kolejnych gatunków w zmieniającym się środowisku,
• element, który jest najbardziej narażony na degradację przez działania człowieka.

Bioróżnorodność jest podstawą życia na Ziemi, a także świętym Graalem przyrody, który wymaga specjalnej ochrony. Na rzecz jej zachowania podpisano Konwencję o Różnorodności Biologicznej, czyli międzynarodową umowę, której celem jest ochrona przyrody i zabezpieczenie różnorodności biologicznej, zrównoważone korzystanie z zasobów Ziemi czy sprawiedliwy podział korzyści wynikających z eksploatowania naszej planety[4].

Od 22 maja 2000 roku obchodzimy natomiast Międzynarodowy Dzień Różnorodności Biologicznej (IDB).

Bioróżnorodność w praktyce – jak opowiedzieć o niej dzieciom?

Poprzedni akapit był doskonałym wprowadzeniem do tematyki bioróżnorodności, ale dla… dorosłych. Dzieci, szczególnie na etapie wczesnoszkolnym, mogą mieć problem z wymienioną terminologią, przytoczonymi statystykami czy definicjami.

Prostsza definicja bioróżnorodności

Wyobraź sobie, że idziesz do lasu. Widzisz drzewa, kwiatki, motyle, mrówki, grzyby, wiewiórki i ptaki. Każde z nich wygląda inaczej, żyje inaczej i robi coś innego. To właśnie jest bioróżnorodność – takie długie i dość trudne słowo oznacza, że na Ziemi żyje mnóstwo różnych istot żywych i każde z nich jest ważne.

Dlaczego bioróżnorodność jest taka ważna?

Każda roślina, każde zwierzątko i nawet każdy grzyb ma swoje ważne zadanie. Pszczoły zapylają kwiaty, dżdżownice spulchniają ziemię, a drzewa dają nam powietrze do oddychania. Jeśli jakieś zwierzę lub roślina zniknie na zawsze z naszej planety, to jest to strata, której nie da się naprawić – bo znika coś wyjątkowego, czego już nigdy nie będzie.

Jak możemy chronić rośliny, zwierzęta i owady?

Każdego dnia znika z Ziemi co najmniej 20 gatunków zwierząt, roślin i grzybów[5] — głównie dlatego, że ludzie niszczą miejsca, w których te stworzenia mieszkają. To tak, jakby ktoś zburzył Twój dom i nie miałbyś gdzie się podziać.

Dlatego tak ważne jest, by:

🌳 tworzyć i dbać o specjalne miejsca, gdzie przyroda jest chroniona (np. parki narodowe),

🐿️ nie śmiecić i nie hałasować w lesie, czyli w domu zwierząt,

🌷 nie niszczyć kwiatów i nie wyrywać ich bez potrzeby,

🐗 nie płoszyć dzikich zwierząt.

Ja i Ty – zupełnie różni, a w jednej klasie!

Bioróżnorodność znajdziesz wszędzie, gdzie tylko spojrzysz. To nie tylko mnóstwo gatunków drzew w lesie, setki kwiatów w ogrodzie u Ciebie lub Twojego sąsiada czy też przeróżne ryby morskie, które możesz poznać, będąc na wakacjach nad Bałtykiem.

Bioróżnorodność możesz spotkać także w swojej klasie! Jak to możliwe? Zobacz:

• każda osoba w Twojej klasie jest inna – nie ma dwóch takich samych uczniów,
• każdy z Was wygląda inaczej – Tosia ma długie loki, a Lilka nosi krótko przystrzyżoną fryzurę,
• wszyscy macie swoje unikalne talenty – Zosia doskonale liczy, a Antek pięknie śpiewa,
• każdy interesuje się czym innym – Hubert lubi pociągi, a Matylda zbiera figurki zwierząt.

Tak jak w przyrodzie mamy różne gatunki zwierząt, roślin, owadów w lesie czy w ogrodzie, tak i Twoja klasa pełna jest różnorodności. Każdy uczeń ma inne talenty, zainteresowania, sposób myślenia i wygląd.

Co jest ważne, aby to wszystko razem działało?

Kłótnie i wprowadzanie tylko jednego gatunku czy może akceptacja i współpraca między wszystkimi?

Oczywiście, że współdziałanie!

Pamiętaj, że tak jak w naturze różnorodność jest siłą i podstawą życia, tak samo w klasie zgoda i tolerancja pozwalają zdziałać więcej.

Co łączy różnorodność w przyrodzie i w klasie?

W lesie rosną i wielkie dęby, i małe stokrotki. Zobaczysz tam piękne paprocie, ale i schowane pod nimi grzyby. Na drzewach są różne ptaki – dzięcioły, kosy czy rudziki. Na ścieżkach mogą tuptać jeże, koło Twojego nosa przeleci czasem owad, a gdzieś daleko na polanie zobaczysz sarnę.

Pamiętaj – każdy tu jest inny i każdy ma swoje ważne zadanie. Gdy jedna roślina choruje – inne je chronią, Gdy jeden owad ginie, inny przejmuje jego rolę. Razem las jest silny. Tak samo jest w Twojej klasie!

Każdy z was jest inny – ktoś świetnie maluje, ktoś inny szybko liczy, ktoś jest dobry w opowiadaniu historii, a ktoś potrafi wszystkich rozśmieszyć. I tak jak w lesie – to właśnie ta różnorodność sprawia, że wasza klasa jest silna.

Kiedy nie rozumiesz zadania, ktoś Ci je wytłumaczy. Kiedy ktoś jest smutny, Ty możesz pomóc. Kiedy klasa ma wymyślić coś nowego, każdy wrzuca swój pomysł – i powstaje coś, czego nikt z was sam by nie wymyślił.

Tworzycie swój własny „klasowy las”: ciekawy, różnorodny, wspierający się i działający razem.

Bioróżnorodność: Twoja inspiracja do działania

Mówiąc o bioróżnorodności, musimy pamiętać, jak ważna jest dla dzisiejszego człowieka. Poniżej kilka dodatkowych faktów podawanych przez WHO[6]:

• lasy przechowują 80% lądowej bioróżnorodności i pochłaniają około 2,6 miliarda ton dwutlenku węgla rocznie – co łagodzi zmiany klimatyczne,
• zdrowe ekosystemy dostarczają aż 75% światowych zasobów słodkiej wody, a mokradła odgrywają kluczową rolę w oczyszczaniu wody – niestety, od 1970 roku 35% mokradeł zostało utracone,
• ponad 50% nowoczesnych leków pozyskiwanych jest ze źródeł naturalnych, w tym antybiotyki z grzybów i środki przeciwbólowe ze związków roślinnych.

Znając takie dane, łatwiej nam wyobrazić sobie, dlaczego warto troszczyć się o faunę i florę na Ziemi. Dni jak 22 maja, czyli Międzynarodowy Dzień Różnorodności Biologicznej, przypominają nam, że nie jesteśmy na tej planecie sami – a każde działanie może mieć skutek. Czy pozytywny, czy negatywny – to już zależy od nas samych.

Po pomysł na zadania dla uczniów na Dzień Różnorodności Biologicznej odwiedź nasz profil na Facebooku.