Nauczyciel – to musi brzmieć dumnie!
Nauczyciele mawiają, że ich zawód jest wymagający, ale i dający sporo satysfakcji. Dobry belfer przekazuje dzieciom wiedzę podręcznikową, ale też wzorce prawidłowych postaw czy optymistyczne podejście do życia. Po latach z sentymentem wspomina się empatyczną polonistkę czy wymagającego, ale życzliwego pana od WF-u. Dlatego właśnie nauczyciele muszą szczególnie dbać o swój dobrostan – aby unikać wypalenia zawodowego i być dobrym wzorem dla uczniów. Jak mogą to robić?
Nauczyciele w Polsce
Powołując się na dane GUS-u, w samym roku szkolnym 2024/2025 w przedszkolach, szkołach, w tym podstawowych, ponadpodstawowych i policealnych, kształciło się 6,6 mln dzieci, młodzieży i dorosłych, czyli aż 17,7% populacji kraju[1]. Choć demografia na przestrzeni lat wyraźnie spada, Polska edukacja to i tak potężne liczby.
Dość powiedzieć, że w roku szkolnym 2023/2024 w placówkach oświatowych w Polsce pracowało 525 tysięcy nauczycieli (w całym systemie edukacji jest ich jednak więcej, bo około 736 tysięcy)[2]. Obecnie szacuje się więc, że na 100 uczniów przypada średnio 10,9 etatów nauczycieli.
Choć liczby mogą wydawać się imponujące, to jednak polski system oświaty i tak boryka się z wieloma problemami: brak chętnych do pracy, starzejące się pokolenie (zaledwie 5% nauczycieli to osoby poniżej 30. roku życia, podaje Raport Nauczyciel 2040), nieadekwatne zarobki czy wypalenie zawodowe.
Kreatywny, spontaniczny czy… przeciążony jak nauczyciel?
Chcielibyśmy, aby pedagodzy byli zawsze empatyczni, gotowi do pomocy, pełni sił i pasji. Żeby przekazywali nie tylko wiedzę popartą danymi z książek, ale i wpajali młodzieży najlepsze postawy obywatelskie. Niestety, raporty pokazują, że nauczyciele są w coraz większym stopniu przeciążeni obowiązkami, pracują ponad wymiar swojego etatu, co dodatkowo pogłębia problem wypalenia zawodowego i przyczynia się do niskiej atrakcyjności zawodu w oczach osób wchodzących na rynek pracy[3].
W takich warunkach coraz trudniej o kreatywność, spontaniczność czy pracę w imię pasji i misji. Niestety, w ten sposób tworzy się zamknięte koło. Uczniowie dostrzegają fizyczne, a nierzadko także psychiczne obciążenie swoich wychowawców. To buduje często napiętą atmosferę na lekcjach.
Słowo klucz w tym przypadku powinno więc brzmieć: dobrostan. To o niego niczym o święty Graal powinni dbać dyrektorzy, rodzice, ale i sama kadra pedagogiczna. W końcu dobre samopoczucie przekłada się na naprawdę wiele aspektów.
Warto wiedzieć
Dobrostan nauczyciela coraz częściej traktowany jest jako jeden z elementów wpływających na jakość edukacji. Badania pokazują, że przewlekły stres i wypalenie zawodowe nie dotyczą wyłącznie samych pedagogów – ich konsekwencje odczuwają również uczniowie poprzez pogorszenie relacji, większe napięcie podczas zajęć oraz mniejsze zaangażowanie w proces nauczania. Dlatego dbanie o zdrowie psychiczne nauczycieli jest inwestycją w dobro całej szkoły.
Dobrostan w polskiej szkole
Zawód nauczyciela daje kontakt z drugim człowiekiem, sens, widoczne efekty pracy (tzw. impact), możliwość rozwoju osobistego, a także zapewnia satysfakcjonującą pracę z dziećmi i młodzieżą – to główne atuty, które są wymieniane przez samych nauczycieli w Raporcie Nauczyciel 2040. Praca ma więc wiele zalet i daje poczucie sprawczości, ale żeby skutecznie zadbać o dobrostan kadry pedagogicznej potrzeba czegoś jeszcze. Czego? Np. realizowania podejścia work-life balance.
Nauczyciele są bowiem jednym z najbardziej ocenianych zawodów. Ich pracy przyglądają się nie tylko uczniowie podczas każdych zajęć, ale także dyrekcja czy rodzice. Stała ewaluacja to jeden z wielu stresorów dla nauczycieli, obok niskich zarobków, zbyt licznych klas, problemów wychowawczych, agresji i przemocy szkolnej, niewystarczającego wsparcia specjalistów[4]. Ponadto przenoszenie pracy do domu, angażowanie się ponad miarę, przygotowania na zajęcia własnym sumptem (czas i środki) zdecydowanie nie sprzyjają idei work-life balance.
Dlaczego dobrostan nauczyciela ma znaczenie dla całej szkoły?
Dobrostan nauczyciela nie jest wyłącznie jego prywatną sprawą. Wpływa na funkcjonowanie całej społeczności szkolnej – od atmosfery podczas lekcji po jakość relacji z uczniami, rodzicami i współpracownikami.
Nauczyciel, który ma przestrzeń na odpoczynek i regenerację, łatwiej zachowuje cierpliwość, szybciej reaguje na potrzeby uczniów oraz skuteczniej radzi sobie z codziennymi wyzwaniami. Z kolei długotrwałe przeciążenie może prowadzić do obniżenia satysfakcji z pracy, większego poziomu stresu i trudności w utrzymaniu zaangażowania.
Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o przyczynach, objawach i skali tego zjawiska, przeczytaj także artykuł „Wypalenie zawodowe wśród nauczycieli w Polsce”, w którym omawiamy najnowsze dane i wyniki badań dotyczących kondycji psychicznej polskich pedagogów.
Dzień nauczyciela – jak go celebrować?
14 października obchodzimy Dzień Edukacji Narodowej. To dobry moment na zatrzymanie się i zastanowienie, jak można lepiej i efektywniej dbać o swoje potrzeby, co robić, aby szkoły stały się jeszcze przyjaźniejszym miejscem pracy oraz które rozwiązania mogą okazać się pomocne w codziennej pracy. Poniżej przedstawiamy kilka ciekawych opcji.
|
10 pomysłów na poprawę dobrostanu nauczyciela
|
Nauczycielu, Twój dobrostan przekłada się na dobre samopoczucie uczniów. Kiedy nauczysz się znajdować drobne radości w każdym dniu, pomogą Ci one przejść przez trudniejsze chwile. Pamiętaj też o pielęgnowaniu życia poza szkołą – rozwijaj hobby, spotykaj się z przyjaciółmi, podróżuj.
Zastanów się, kim jesteś poza murami szkoły – to wzmocni Twoją równowagę i doda Ci sporo energii.
Powodzenia dla całej kadry pedagogicznej! 💐
Zadbaj o siebie także po przeczytaniu artykułu
Dobrostan nie buduje się jednego dnia. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak rozpoznać pierwsze objawy przeciążenia oraz co zrobić, aby nie dopuścić do wypalenia zawodowego, przeczytaj również nasz artykuł „Wypalenie zawodowe wśród nauczycieli w Polsce”. Znajdziesz tam aktualne statystyki, wyniki badań oraz praktyczne wskazówki wspierające codzienną pracę nauczycieli.
FAQ
Dlaczego dobrostan nauczyciela jest ważny?
Dobrostan nauczyciela wpływa na jakość prowadzonych zajęć, atmosferę w klasie oraz relacje z uczniami. Osoba, która potrafi zadbać o własne zdrowie psychiczne, łatwiej radzi sobie ze stresem i skuteczniej wspiera rozwój dzieci.
Jak nauczyciel może ograniczyć ryzyko wypalenia zawodowego?
Pomocne są przede wszystkim wyznaczanie granic między pracą a życiem prywatnym, regularny odpoczynek, aktywność fizyczna, korzystanie ze wsparcia innych oraz świadome dbanie o regenerację.
Czy Dzień Edukacji Narodowej to tylko święto uczniów?
Nie. To przede wszystkim święto wszystkich pracowników oświaty i dobra okazja, aby docenić rolę nauczycieli oraz zwrócić uwagę na znaczenie ich dobrostanu i warunków pracy.
Co daje nauczycielowi największą satysfakcję z pracy?
Wielu pedagogów wskazuje przede wszystkim możliwość wspierania rozwoju uczniów, budowania relacji, obserwowania postępów dzieci oraz poczucie, że ich praca ma realny wpływ na przyszłość młodych ludzi.
Dobra energia zaczyna się w klasie
Choć warto pamiętać o własnym dobrostanie, równie ważne jest wspieranie dzieci w rozwijaniu zdrowych nawyków i kompetencji społeczno-emocjonalnych. To inwestycja, która procentuje każdego dnia – zarówno w relacjach, jak i atmosferze podczas nauki.
Bezpłatny program Akademii Dobrej Energii dostarcza nauczycielom gotowe materiały edukacyjne pomagające rozmawiać z uczniami o zdrowiu fizycznym, psychicznym i emocjonalnym w angażujący i przystępny sposób.
